Filter op
Terug naar overzicht

BLOG: Een vega en een kippenboer – #1 kipjes en dames

Hoe verander je een systeem van binnenuit? Door te beginnen bij het begin: in de stal. Dat blijkt makkelijker gezegd dan gedaan: wanneer een vegetariër en een veehouder aan tafel gaan, blijkt dat een tikje discussie op te kunnen leveren. Toen Bart en Maartje me uitnodigden hun legkippenbedrijf te bezoeken, besloot ik ze daarom voorzichtig te waarschuwen. ‘Ach,’ zei Maartje stoer, ‘We zijn wel wat gewend. Kom maar op.’ Dus nam ik mijn idealen weer onder de arm en stapte ik op de trein naar Eibergen.

Twee treinen, een bus en een paar uur verder pikt Maartje me op. We stappen uit bij een met bomen omringde boerderij, binnen zit Bart achter de Ipad. ‘Hier ben ik dan,’ zeg ik, ‘de beruchte vegetariër’. Bart lacht. Even later zitten we met een kop koffie aan de keukentafel, met uitzicht op de stallen: de woonplaats van de 78.000 legkippen van Bart en Maartje (*1). Bart praat over ‘onze kipjes’, Maartje heeft het over ‘de dames’. Lief, vind ik. ‘Natuurlijk,’ zegt Bart, ‘We houden van onze dieren. Maar het is geen hobby – we moeten hier geld mee verdienen.’ En, lukt dat?

De ondernemende pluimveehouderij
Terwijl het water de varkenshouders tot aan de nek staat en melkveehouders het steeds moeilijker krijgen, weten pluimveehouders als Bart en Maartje zich aardig te redden met hun dames. Wat de pluimveehouderij onderscheidt, is dat de boeren meer dan andere veehouders onafhankelijk zijn, in hun keuzes voor leveranciers van voer en dieren en in hun keuzes voor afnemers van hun producten. Daarbij werken legpluimveehouders goed samen met hun leveranciers: wanneer de financiële nood hoog is, helpen de leveranciers de boeren vooruit met leningen, afspraken en ondersteuning. Door deze onafhankelijkheid en dit vangnet kunnen legpluimveehouders sneller schakelen qua stalsysteem of concept en zijn ze minder kwetsbaar voor veranderingen in kosten of opbrengsten. En ze reageren snel op uitdagingen: toen de traditionele legbatterij in 2012 in Nederland werd verboden, was de nieuwe scharrelstal van Bart en Maartje al in gebruik.

Dat is ook nodig, want de schommelingen en veranderingen op de eiermarkt volgen elkaar razendsnel op. Onder andere de acties van Wakker Dier hebben gezorgd voor een andere vraag van consumenten en supermarkten, waar politiek en pluimveehouders op in zijn gesprongen. Nederland is nu samen met Duitsland een koploper op het gebied van dierenwelzijn: naast het verbod op de legbatterij, komen er verboden op snavelbehandeling (2018) (*2) en op de verrijkte kooi (2021) aan. Door deze ontwikkelingen en de bijbehorende aanpassingen – en dit is maar een greep – zijn Nederlandse eitjes duurder dan veel andere Europese eieren. Om de duurdere eieren toch aan de man te brengen, vestigen Nederlandse kippenboeren de aandacht op het verhaal van dierenwelzijn dat hun eieren onderscheidt. En dat werkt. Wat daarbij helpt, is dat Nederlandse eieren grofweg zijn op te delen in 4 soorten: kolonie- en verrijkte kooi-eieren, scharreleieren, vrije uitloop-eieren en biologische eieren (wat dit inhoudt en hoe je deze eieren herkent, lees je onder dit stuk). Tel daar het Beter Leven-keurmerk van de Dierenbescherming bij op, en je hebt herkenbare stappen en keuzes, voor legpluimveehouder en consument. (*3)

Ondernemerschap en communicatie zijn dus de sleutel, volgens de rapporten – en zijn op de boerderij die ik bezoek de dagelijkse praktijk. Terwijl Bart de zorg in de stal op zich neemt en nadenkt over de toekomst van zijn kipjes, heeft Maartje een dagtaak aan de boerderijwinkel, de administratie en de communicatie voor zowel het eigen bedrijf als voor de organisatie van legpluimveehoudsters (*4) waar ze actief is. Het klinkt goed. Het klinkt bemoedigend. Voorzichtig ben ik een beetje optimistisch over de toekomst van de veehouderij en de mogelijkheden tot verandering.

‘We hebben het goed’
Aan de Eibergse keukentafel blijkt de realiteit echter ingewikkelder dan de rapporten. Peinzend peutert Bart het papiertje van een chocolade-eitje. ‘Ik heb steeds ideeën,’ zegt hij dan, ‘over hoe het anders kan – ik wil niet wachten tot het anders moet. We hebben eieren gehad met het Beter Leven Keurmerk, onze stal voldoet aan alle normen, maar er is geen markt voor witte eitjes met het keurmerk. Ik heb een prachtige, innovatieve stal bedacht en laten ontwerpen – maar deze paste niet binnen de huidige concepten. Het komt steeds weer neer op het verdienmodel. Het is nu al lastig om een goed inkomen te hebben. Je moet technisch goed draaien: zorgen dat alles op de rit is, zorgen voor gezonde kipjes. En het verhaal vertellen aan het grote publiek….het is ingewikkeld.’ ‘Hier kennen ze ons en onze zorg,’ zegt Maartje. ‘Onze eieren liggen in de lokale supermarkten, er wordt speciaal gevraagd om de eieren van Bart en Maartje. Maar zodra het buiten Eibergen is en dus anoniem wordt, wordt het toch weer een prijsverhaal.’ ‘De burger en de consument zijn twee verschillende mensen,’ vult Bart aan. ‘Als burger wil je heel veel, maar als consument wil je er niet altijd voor betalen. En áls het al loopt, en de consument je eitjes koopt, wil de supermarkt de prijs verlagen. Dat is toch gek? Zou het niet andersom moeten zijn: dat als mensen je eitjes graag willen hebben, de prijs ook goed is?’

Het is even stil. Het ís gek. Het is het mechanisme dat leidt tot de race to the bottom die ons voedselsysteem nu kenmerkt: een goede vraag zorgt voor stijgend aanbod van voedselproducenten en lagere prijzen van supermarkten en handelaars. De lagere prijzen zorgen weer dat je meer moet produceren om je inkomen te behouden: het aanbod stijgt verder, en de prijs daalt verder. ‘Dat is de basis’, zegt Bart. ‘Je hebt twee keuzes: of je wordt groter, of je gaat voor een niche-ei. Maar ook dat is lastig – de markt verandert zo snel. Kijk maar naar onze scharrelstal: niet lang nadat die klaar was, was scharrel alweer de norm geworden en wilden mensen vrije uitloop. Dan ben je weer de boeman.’

Daar zitten we dan samen: de boemannen van veehouders en idealisten. Een kop koffie dan nog maar, en een chocolade-eitje. ‘Ach,’ zegt Bart, ‘Ik wil ook niet klagen. We verdienen onze boterham. We hebben het goed.’ ‘Nou,’ zegt Maartje, ‘Van mij zou het best wat makkelijker mogen gaan, allemaal. We werken zo hard. Ik zou best willen…’ ‘Kom, Maartje,’ zegt Bart vastberaden, ‘Het kan altijd beter, maar we hebben het goed. Toch? We hebben het goed.’

Ze hebben het goed, Bart, Maartje en hun dames – maar is het genoeg? Het is genoeg om van te leven, maar het is niet genoeg om de ambities waar te maken die Bart, Maartje hebben. Het is niet genoeg voor degenen die verandering willen. En is het genoeg voor de dames? Dat bespreken we in hun gezelschap, zittend op de grond van de stal.

klik op de afbeelding
Eenvegaeneenkippenboer_1_afbeelding

(*1) Nederland telt ongeveer 1.000 legpluimveehouders die samen 10 miljard eieren produceren, die door ongeveer 100 pakstations en verwerkende bedrijven worden afgezet.

(*2) Bij kippen wordt het scherpe puntje van de snavel verwijderd, tegenwoordig met een laser, om te voorkomen dat kippen overgaan tot kannibalisme of verenpikkerij – in huidige houderijsystemen een groot probleem.

(*3) Meer weten? Ik heb deze informatie gevonden in twee rapporten over de pluimveesector: Geld voor je eieren en Leren van collega’s in andere afzetketens, beiden van ABN AMRO.

(*4) Maartje is mede-oprichtster van MMMEggies: een organisatie van legpluimveehoudsters die zich inzet om het Nederlandse ei en de legpluimveesector te promoten. Kijk op http://mmmeggies.nl/

// Tekst: Marieke Creemers
// YFM nodigt bloggers uit om hun mening te delen op onze website. Dit artikel is de persoonlijke mening van de schrijver. Wil je reageren? Dat kan onder de Facebook post die bij deze blog hoort!

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten